PLANY MOCARSTWA
Alarmujące dane

Rosja intensyfikuje przygotowania do potencjalnych działań wojennych na północy Europy po 2030 r. – czytamy w raporcie fińskiej Akademii Obrony Narodowej. Mają o tym świadczyć przywrócenie Leningradzkiego Okręgu Wojskowego i koncentracja sił zbrojnych w regionie. Eksperci ostrzegają przed możliwością niespodziewanych ataków na mniejsze państwa NATO, a także przed potencjalnymi operacjami mającymi zabezpieczyć interesy Rosji w Arktyce. Siły rosyjskie mogą próbować przeprowadzać niespodziewane ataki na ograniczoną skalę, w pasie od północnej Norwegii, przez Finlandię, po kraje bałtyckie, by sparaliżować proces decyzyjny NATO – alarmują autorzy raportu. Rosja może wykorzystać do tego siły powietrzne, marynarkę wojenną, piechotę i jednostki desantowe w sile kilku dywizji. Jednym ze scenariuszy może być próba opanowania części Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji, by zabezpieczyć strategicznie ważny dla Rosji region Murmańska. W raporcie podkreślono, że od czasów zimnej wojny Rosja przyjęła przy fińskiej granicy nastawienie defensywne, koncentrując najliczniejsze siły w innych częściach kraju. W wyniku reformy wydzielono ponownie Okręg Leningradzki i włączono w jego struktury także Flotę Północną. Potrzeba kilku lat, aby stworzyć w tym okręgu infrastrukturę niezbędną dla nowych jednostek (tj. wybudować koszary, obiekty szkoleniowo-konserwacyjne czy socjalne), ale dopóki trwają walki na froncie ukraińskim, te zmiany będą powolne.
w.d.

RAPORT
Chrześcijanie prześladowani

Aresztowania, naloty policji na kościoły, wandalizm i wykorzystywanie seksualne chrześcijańskich kobiet. Ze Światowego Indeksu Prześladowań 2025 zaprezentowanego przez międzywyznaniową organizację pomocową „Open Doors” wynika, że na całym świecie wzrosła przemoc na tle religijnym. Organizacja odnotowała znaczny wzrost prześladowań chrześcijan, m.in. z powodu wojen domowych, działań autorytarnych rządów oraz trwających konfliktów w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Środkowej. Przez rok – od 1 października 2023 r. – 380 mln chrześcijan na świecie było narażonych na wysoki poziom prześladowań i dyskryminacji. To wzrost o ponad 4% w porównaniu z rokiem poprzednim (365 mln). Według Open Doors, prawie 4,5 tys. osób zostało zabitych w związku z praktykowaniem wiary chrześcijańskiej, choć realna ich liczba jest prawdopodobnie znacznie wyższa z uwagi na przypadki niezgłoszone. Liczba ataków na chrześcijańskie obiekty również wzrosła w ciągu roku – o 33%.
w.d.

KALIFORNIA
Fala pożarów

Śledczy wciąż prowadzą dochodzenie, aby ustalić przyczynę fali pożarów, które wybuchły w Kalifornii. Mogła nią być awaria sieci energetycznej – zgodnie z danymi Służby Leśnej, od 1992 r. ponad 3,6 tys. pożarów w Kalifornii było związanych z produkcją, przesyłem i dystrybucją energii elektrycznej.

W rejonie Los Angeles aktywne były cztery pożary: Palisades (pochłonął 9,5 tys. ha), Eaton (ponad 5,7 tys. ha), Hurst (ok. 320 ha) oraz Auto (24 ha). Największe postępy strażacy poczynili w walce z pożarem Hurst, który udało się już opanować prawie w całości. Z powodu silnych wiatrów walka z nimi była bardzo trudna. Na terenach najbardziej zagrożonych rozprzestrzenianiem się ognia mieszka łącznie 6 mln ludzi. Żywioł pochłonął już co najmniej dwadzieścia pięć ofiar. Dziewięć osób zginęło w rejonie Palisades, a najwięcej w Eaton – szesnaście. Na zdjęciach satelitarnych wyraźnie widać zasięg pożogi. To najbardziej niszczycielskie tego typu żywioły w historii południowej Kalifornii.
j.k.

OPINIE
Ukraińcy różnie oceniani

Mieszkańcy Polski, Czech, Słowacji i Węgier nie popierają szybkiego przyjęcia Ukrainy do UE – wynika z przeprowadzonych w tych krajach badań pod kierunkiem Piotra Długosza z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Badania pokazują, że powszechna jest akceptacja pomocy humanitarnej dla Ukrainy, obecność Ukraińców w tych krajach odbierana jest jednak negatywnie. Polskę wyróżnia najwyższy poziom sympatii wobec Ukraińców, mimo że zauważamy wady ich masowego pojawienia się w naszym kraju. Według danych UNHCR, w Polsce przebywa ponad 985 tys. uchodźców wojennych z Ukrainy, w Czechach – 380 tys., na Słowacji – 130,5 tys., a na Węgrzech – 61,5 tys. We wszystkich badanych krajach stosunek do ukraińskich uchodźców uległ pogorszeniu. Za dalszym przyjmowaniem uchodźców z Ukrainy jest dziś mniej niż połowa badanych.
j.k.

ZDROWIE
Lekarzu, lecz się sam

Fundacja Polki w Medycynie (PwM) przeprowadziła badanie, którego celem było określenie ogólnego stanu zdrowia psychicznego osób wykonujących zawody medyczne oraz studentów i studentek kierunków medycznych. Wnioski? Zdrowie psychiczne pracowników polskiej ochrony zdrowia ma się nie najlepiej. Wśród doświadczanych czynników stresogennych najczęściej wskazywali oni na przemoc słowną, seksizm, infantylizację oraz brak równowagi między pracą a czasem wolnym. Prawie połowa (49,9%) respondentów doświadczyła niewłaściwego traktowania ze strony prowadzących już w czasie studiów medycznych. Skutek? Blisko 60% respondentów wskazało pogorszenie jakości snu, a prawie połowa przyznała, że czuła się bezwartościowa. Co siódmy medyk (15,3%) potwierdził, że w jego głowie pojawiały się myśli o samobójstwie. Koordynatorka badania Jagoda Hofman-Hutna uważa, że wymaga to bezpośrednich, systemowych działań i walki ze stygmatyzacją chorób i zaburzeń psychicznych w środowisku medycznym.
j.k.

HANDEL
Sklepy znikają

W 2024 r. zlikwidowano lub zawieszono 11 tys. tradycyjnych sklepów, co dotyczy blisko 2,5% wszystkich detalicznych sprzedawców działających w Polsce. Znikało nieco ponad trzydzieści sklepów każdego dnia. To już siódmy rok z rzędu, kiedy z polskiego rynku znikały sklepy. I choć wciąż działa 367,1 tys. stacjonarnych placówek – jak wynika z szacunków firmy Dun & Bradstreet – to dni wielu z nich są policzone.

Powody likwidacji placówek to przede wszystkim: niska rentowność handlu detalicznego, coraz wyższe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, wojna cenowa największych sieci handlowych. Przyczynia się do tego również rosnąca popularność sklepów internetowych, co jest zauważalne przede wszystkim w sprzedaży elektroniki, AGD, w sklepach odzieżowych czy obuwniczych.

Polska jest jednym z najszybciej rosnących rynków e-commerce w Europie. Konsumenci coraz chętniej robią zakupy on-line. Nabywają w internecie nie tylko elektronikę czy rzeczy do domu i ogrodu, ale też produkty typowo spożywcze.
w.d.

WOLNOŚĆ SŁOWA
Urząd zdecyduje

Bez udziału sądu i wiedzy samych internautów prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej miałby rozstrzygać, czy zablokować jakieś treści w internecie. To zagrożenie dla wolności słowa – ostrzegają eksperci. Projekt ustawy, która ma wdrażać unijne rozporządzenie – akt o usługach cyfrowych (DSA), a de facto kontrowersyjną procedurę blokowania treści w sieci, powstał w zagadkowych okolicznościach. Zrobiono to już po przeprowadzeniu konsultacji publicznych; w pierwotnej wersji projektu procedury nie było.

Prezes UKE mógłby nakazać natychmiastowe zablokowanie treści w internecie, jeśli uznałby, że naruszają one czyjeś dobra osobiste, prawa własności intelektualnej lub też wyczerpują znamiona czynu zabronionego, pochwalają go czy nawołują do jego popełnienia. Prezes oceniłby to w postępowaniu trwającym od 2 do 21 dni – bez sądu i bez udziału osoby, która zamieściła w sieci blokowany wpis.

To prawda: w uzasadnionych przypadkach może istnieć potrzeba pilnego zablokowania określonych treści, ale tylko wyjątkowo i z silnymi zabezpieczeniami przed ryzykiem arbitralności. Jeśli nie – wolność słowa będzie zagrożona.
j.k.

MOTORYZACJA
Fala starych aut

Polskę zalewa fala starych samochodów. W tym roku zostanie sprowadzonych z zagranicy do Polski – jak ocenia Instytut Badań Rynku Motoryzacyjnego SAMAR – 1 mln używanych aut. W ubiegłym roku sprowadzono prawie 968 tys. używanych samochodów osobowych i lekkich dostawczych. Instytut SAMAR zakłada wzrost na poziomie ponad 4%. Ma on być efektem przede wszystkim większej podaży samochodów z drugiej ręki za granicą, gdyż zwiększenie produkcji aut po okresie wyhamowania jej przez pandemię zachęciło klientów w Europie Zachodniej do wymiany pojazdów. Druga przyczyna to elektryfikacja, która skłania posiadaczy samochodów spalinowych do wymiany na elektryczne. Koniunkturę ma też napędzać wzrost cen nowych samochodów – za sprawą regulacji CAFE i obowiązku montowania dodatkowych elementów bezpieczeństwa. Większość używanych samochodów trafia do Polski z Niemiec. Zwykle są kilkunastoletnie (średnio ponad 12-letnie), po wypadkach i kolizjach.
j.k.