Ks. Zbigniew Suchy: W sercu Ogrodów Watykańskich, wśród drzew upamiętniających bohaterów i wydarzenia z różnych zakątków świata, pojawił się nowy, żywy symbol – jabłoń – dedykowana bł. rodzinie Ulmów. Skąd się zrodził ten pomysł?

Abp Adam Szal: Ta wyjątkowa ceremonia odbyła się 6 marca br. w dniu Europejskiego Dnia Pamięci o Sprawiedliwych, celebrując odwagę tych, którzy przeciwstawiali się totalitaryzmom i zbrodniom przeciwko ludzkości, ratując życie niewinnych. Posadzenie tej jabłoni to nie tylko hołd dla Ulmów, ale również przypomnienie, że zło można zwalczać dobrem, a największą siłą jest miłość i ofiarność wobec drugiego człowieka. Jabłoń bł. Józefa w Ogrodach Watykańskich staje się więc symbolem nadziei, odwagi i niewzruszonej wiary w dobro, które zawsze może zwyciężyć.

Uroczystości przewodniczył watykański sekretarz stanu kard. Pietro Parolin oraz szefowa Kancelarii Prezydenta RP Grażyna Ignaczak-Bandych. Uroczystość posadzenia drzewka jest jakby dalszym ciągiem wobec beatyfikacji. Jabłoń, dar od marszałka województwa podkarpackiego Władysława Ortyla, ma bezpośredni związek z bł. Józefem Ulmą. To sam błogosławiony zaszczepił to drzewko.

Pytałem pana dyrektora Arboretum, który posiadał te sadzonki, skąd się wzięły w Bolestraszycach. Powiedział, że jego ojciec w latach 80. jeździł po Podkarpaciu, szukając starych polskich gatunków drzew owocowych, m.in. był w Kalwarii Pacławskiej, był też w Markowej. Zabrał je do Arboretum i tam zaszczepił to wyjątkowe drzewo.

W wyniku starań wielu ludzi m.in. ambasadora RP przy Stolicy Apostolskiej Adama Kwiatkowskiego, ale i Urzędu Marszałkowskiego udało się, choć nie było to łatwe, załatwić miejsce na zasadzenie tej jabłoni w Ogrodach Watykańskich. Zasadniczo w Ogrodach Watykańskich nie ma drzew owocowych poza jednym orzechem. Będzie to drugie drzewo owocowe – jabłoń szczepiona przez bł. Józefa Ulmę. Odmiana jabłoni nazywa się „Glogierówka”, na cześć historyka i archeologa Zygmunta Glogera.

Zobaczymy, jak się zaaklimatyzuje w klimacie odmiennym od naszego. Ufamy, że będzie rosła i wyda owoce.

Czy ta inicjatywa pomoże nam pamiętać i żyć przykładem błogosławionych?

Ważne jest, aby rodziny były silne duchowo i żyły według Ewangelii, a przykład Ulmów inspiruje do takiego życia, opartego na miłości, solidarności i wierności ideałom bliskim Świętej Rodzinie. Tak się złożyło opatrznościowo, że relikwiarz, który był wnoszony na beatyfikacji, został zaprojektowany w formie drzewa. O ile mi wiadomo, już ponad sto sadzonek zostało posadzonych nie tylko na Podkarpaciu, bo też drzewko zostało posadzone w ogrodzie pana prezydenta, ale także i w miejscu związanym z oprawcą rodziny Ulmów w Esens, w Dolnej Saksonii. Niemiecki zbrodniarz Eilert Dieken, który wydał rozkaz zamordowania rodziny Ulmów i ukrywanych przez nich Żydów, nigdy nie został osądzony i ukarany. Dopiero na początku XXI wieku do rodziny Diekana oraz mieszkańców Esens dotarła prawda o strasznych zbrodniach, jakie popełnił w okupowanej Polsce komendant ich posterunku policji. W tym wydarzeniu uczestniczył biskup Stanisław.

Myślę, że to wydarzenie nabrało takiego wydźwięku, szerszego niż tylko watykański czy polski, bo w uroczystościach brali udział dyplomaci z różnych stron świata, przy okazji dowiadując się o rodzinie Ulmów. Myślę, że to było bardzo korzystne względem propagowania idei przynoszenia owoców miłości nawet za tak wielką cenę.

Spotkanie z papieżem to zawsze wielkie przeżycie. Czy przy okazji pobytu w Stolicy Apostolskiej, były załatwiane inne sprawy?

Spotkanie z papieżem, któremu wręczyłem księgę pamiątkową z beatyfikacji 10 września 2023 r., odbyło się w czasie audiencji generalnej w dniu, kiedy było sadzone to drzewko, tj. 6 marca. Okolicznościową księgę udało się wydrukować w języku włoskim, a papież z zainteresowaniem ją przyjął, tym bardziej że kojarzy tę rodzinę z Polską.

Oprócz audiencji i Mszy św. przy grobie św. Jana Pawła II, którą miałem okazję koncelebrować z kard. Grzegorzem Rysiem i kard. Konradem Krajewskim 7 marca, miałem też okazję odwiedzić dwie dykasterie. W Dykasterii ds. Świętych nastapiło doprecyzowanie pobytu kard. Angelo Semeraro w Polsce, który miał miejsce 23-24 marca w trakcie 80. rocznicy śmierci bł. rodziny Ulmów. Kardynał przyjechał także na zaproszenie Urzędu Marszałkowskiego, żeby uczestniczyć w obrzędzie nadania lotnisku w Jasionce imienia bł. rodziny Ulmów, które odbyło się w godzinach porannych 24 marca. Po tym spotkaniu, w którym uczestniczył także pan prezydent i władze województwa podkarpackiego, było spotkanie w Markowej przy Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Po tej uroczystości, o godz. 13 została odprawiana Msza św. przez kard. Semeraro w kościele parafialnym w Markowej, transmitowana przez telewizję Polonia.

Drugą dykasterią, którą odwiedziłem razem z postulatorem ks. Witoldem Burdą, była Dykasteria ds. Liturgii. Przedstawiłem kilka próśb z naszej archidiecezji. Pierwsza prośba, to ustanowienie formularza mszalnego wspomnienia bł. rodziny Ulmów. To wspomnienie będzie przypadać 7 lipca każdego roku. Druga prośba dotyczyła poparcia inicjatywy środowisk ruchów religijnych Podkarpacia, które zwróciły się do Urzędu Marszałkowskiego o nadanie całemu województwu imienia rodziny Ulmów. W tym celu były zbierane podpisy księży biskupów z diecezji znajdujących się na Podkarpaciu, a więc przemyskiej, rzeszowskiej, zamojskiej, część tarnowskiej i część sandomierskiej. Księża biskupi chętnie ją podpisali i prośba ta została skierowana do dykasterii, w celu potwierdzenia starań w nadaniu patronatu województwu podkarpackiemu.

Trzecia prośba dotyczyła też nadania imienia Matki Bożej Pocieszenia powiatowi leżajskiemu. Z kolei czwarta prośba, może trochę mniejszej rangi, ale też przy tej okazji wystosowaliśmy odpowiednie pismo związane z patronem naszej diecezji. Jak wiemy, pierwszorzędnym patronem archidiecezji przemyskiej jest Matka Boża Królowa Polski, potem św. Józef Sebastian Pelczar, św. Jan z Dukli, bł. ks, Jan Balicki, św. Dobry Łotr i św. Walenty, którego dzień wspomnienia przypada 14 lutego. Liturgia posoborowa wprowadziła święto w całej Europie, jako patronów św. Cyryla i Metodego. Wielką trudnością dla naszych parafii (Futoma, Hoczwia, Wiązownica) jest wspomnienie. Nasza prośba dotyczyła przeniesienia wspomnienia liturgicznego z 14 na 13 lutego, czyli o jeden dzień wcześniej, żeby można było zgodnie z przepisami liturgicznymi obchodzić wspomnienie swojego patrona.

Mieliśmy też okazję pomodlić się w Bazylice św. Piotra, choć krótki pobyt ograniczał nasze możliwości nawiedzenia słynnych bazylik. Jak wiadomo, tradycją pobożnego pielgrzyma jest odwiedzenie czterech bazylik, wtedy jest to pielgrzymka.

Złożyliśmy z księdzem postulatorem wizytę u kard. Ryłko, który uczestniczył w procesie beatyfikacyjnym jako ponęt. Jest to funkcja bardzo ważna w procesie beatyfikacyjnym, gdy odbywa się dyskusja kardynałów relacjonuje tę sprawę, przedkłada, tłumaczy, objaśnia. Stąd też nasza wdzięczność, gdy wręczyliśmy kardynałowi relikwie rodziny Ulmów i album z uroczystości beatyfikacji. Relikwie pozostawiliśmy również nieobecnemu kard. Sarahowi i kard. Müllerowi. Obaj byli uczestnikami uroczystości beatyfikacji Ulmów w Markowej.

Pobyt był krótki, ale bogaty. Cieszę się z obecności kard. Semerero, który żyje beatyfikacją w Markowej. Bardzo się uradował z albumu, który otrzymał. Żartobliwie powiedział, że na jednej stronie mógłby być napis, że też jest powołany do świętości.

Księże Arcybiskupie, dziękuję za poświęcony czas. Myślę, że kolejna rozmowa odbędzie się przy okazji podsumowania spotkania młodych.