Encyklika „Caritas in veritate” została opublikowana pół roku temu. Od pierwszych dni dokument ten jest analizowany przez różne środowiska. Dzieje się tak, ponieważ encyklika ma charakter społeczny. Innymi słowy, nie ogranicza się tylko do zagadnień wiary. Tym razem w centrum rozważań Benedykt XVI umieścił kwestię rozwoju człowieka, społeczeństw oraz kierunek zmian w porządku globalnym.
We Włoszech wydano już pierwsze książki omawiające encyklikę. W naszym kraju takich publikacji jeszcze się nie doczekaliśmy. Nad Wisłą odbywają się natomiast spotkania specjalistów z różnych dziedzin nauk społecznych oraz różnych środowisk. W stolicy w święto Chrystusa Króla sympozjum na temat encykliki zorganizowała Akcja Katolicka (patrz więcej - „Niedziela w Warszawie” 49/2009), natomiast ostatnio w Domu Arcybiskupów Warszawskich pod patronatem abp. Kazimierza Nycza zebrała się grupa ponad 150 naukowców, aby posłuchać, jak ekonomiści interpretują treść encykliki.
- Szczególnie uderzył mnie pragmatyzm poglądów zaprezentowanych w encyklice, czyli chęć uzyskania konkretnych rezultatów zarówno w sferze ducha, jak i materii - powiedział prof. Andrzej Koźmiński, rektor Akademii Leona Koźmińskiego. Ten specjalista z zakresu zarządzania sam także wyciągnął praktyczne wskazówki płynące z papieskiego dokumentu. Zadedykował je głównie przedsiębiorcom i menedżerom.

Sukces to zobowiązanie

Zdaniem Koźmińskiego, obie te grupy powinny przede wszystkim pamiętać, że sukces finansowy niesie za sobą zobowiązanie. Tak jest w USA, gdzie wszyscy najbogatsi ludzie tworzą fundacje wspierające osoby niezamożne, promują demokrację itd. - Niestety, tych norm nie udało się wytworzyć w Europie, a szczególnie w Polsce - ocenił Koźmiński. Tymczasem Ojciec Święty wyraźnie wskazuje, że logika rynku i pieniądza powinna iść w parze z logiką darów. Minimalnym wymogiem, jaki stawia się przed menedżerami i pracodawcami, jest sprawiedliwość w relacjach z pracownikami, klientami czy partnerami biznesowymi.

Wędka, a nie ryba

Ekonomiści zgadzają się z Papieżem, że niesienie pomocy - tak jednostce, jak i całym narodom - powinno być wykonywane w taki sposób, aby w efekcie końcowym obdarowywani mogli się usamodzielnić. - Innymi słowy, chodzi bardziej o wędkę niźli o rybę - powiedział Koźmiński i podkreślił za encykliką: - Chodzi o to, aby miłość bliźniego nie kończyła się na jałowym sentymentalizmie.
Znacznie bardziej złożony jest pogląd ekonomistów co do kwestii rozwoju krajów biednych. Ojciec Święty pisze, że powinny się zmienić prawa globalne, które hamują rozwój państw słabo rozwiniętych. Papież zwraca uwagę np. na prawo dotyczące własności intelektualnej, które w obecnym kształcie jest barierą nie do pokonania dla biednych. Nie pozwala im choćby na korzystanie z nowoczesnych lekarstw.
Naukowcy, którzy brali udział w konferencji, wyrazili pesymizm w sprawie możliwości skrócenia praw do ochrony własności intelektualnej. Zgadzali się natomiast z tym, że kraje bogate chronią swoje gospodarki przed konkurencją państw biednych w sposób nieuczciwy. - W latach 70. były to praktyki protekcjonistyczne, a teraz antydumpingowe - powiedział prof. Adam Budnikowski. - Krajom biednym zarzuca się, że tanio produkują, bo nie przestrzegają standardów (np. ekologicznych - red.). A jest to brak solidarności i uczciwości - ocenił rektor Szkoły Głównej Handlowej.

Prawa i obowiązki

Encyklika akcentuje odpowiedzialność pracodawców wobec pracowników oraz lokalnego środowiska. Zwraca jednak uwagę także na to, że przesadne akcentowanie praw pracowniczych kończy się zapominaniem o obowiązkach.
Paneliści podkreślili, że wyzwaniem chwili, również w naszym kraju, jest to, aby związki zawodowe wzniosły się ponad własne ograniczenia. I zajęły się nie tylko obroną grupowych interesów, ale podały szerszej dyskusji problem konfliktu pomiędzy rolą pracownika i konsumenta. W tym kontekście dyskutanci przypomnieli przywileje, jakie wywalczyli sobie związkowcy z branży energetycznej. Za ochronę tych interesów wyższe rachunki będą musieli zapłacić wszyscy klienci. A w przyszłości także dzieci związkowców.
Zdaniem Papieża, rynek nie wypełni dobrze swoich funkcji bez solidarności i zaufania. A to oznacza, że każdy z nas - nieważne, czy jest pracownikiem, czy pracodawcą - ma swoje prawa i obowiązki.
- Zasadniczym kluczem w kwestii rozwoju zgodnie z nauczaniem Papieża jest antropologia, czyli wizja człowieka - powiedział przewodniczący Rady ds. Społecznych Konferencji Episkopatu Polski bp Piotr Jarecki i podkreślił: - Jaki kształt będzie miała ekonomia, jaki kształt będzie miał rynek i jakie będzie przynosił owoce, zależy nie od ekonomi i nie zależy od rynku jako struktury. Zależy od ludzi, którzy napełniają te struktury treściami.